Tags Posts tagged with "حقوق فناوری اطلاعات"

حقوق فناوری اطلاعات

برنامه کارگاه ها و نشست های حقوقی تخصصی فناوری اطلاعات

در بیست و چهارمین نمایشگاه الکامپ – سالن 40 غرفه 744

برنامه کارگاه ها و نشست های حقوقی تخصصی

 

منتظر شما خواهیم بود 

در بیست و چهارمین نمایشگاه بین المللی الکترونیک، کامپیوتر و تجارت الکترونیک سالن 40 – غرفه 744

موسسه برهان - نمایشگاه الکامپ

 

دبیرخانه سازمان نظام صنفی رایانه‎ای تهران طی تفاهم نامه‎ای با موسسه توسعه حقوق فناوری اطلاعات و ارتباطات برهان در زمینه مسایل حقوقی تخصصی حوزه فاوا به اعضای سازمان خدمات رایگان ارایه می‎کند.

به گزارش روابط عمومی سازمان نظام صنفی رایانه ای تهران، براساس تفاهم صورت گرفته میان دبیرخانه سازمان و موسسه توسعه حقوق فناوری اطلاعات و ارتباطات برهان، اعضای سازمان می‏توانند با تماس و اخذ وقت مشاوره به صورت رایگان از خدمات مشاوره تخصصی در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات بهره‎مند شوند.

اصغررضانژاد دبیر سازمان نظام صنفی رایانه‎ای تهران گفت: با توجه به گستردگی دامنه مسایل حقوقی در حوزه فناوری اطلاعات و ارتباطات، سازمان نظام صنفی رایانه‎ای تهران به منظور ارایه تسهیلات به اعضا، این خدمات مشاوره را به صورت رایگان  به اعضای دارای مجوز فعالیت معتبر سازمان ارایه می‏ کند.

 اعضای سازمان نظام صنفی رایانه‎ای تهران می‏توانند با تعیین وقت قبلی از طریق تماس تلفنی با سازمان(88734499) روزهای یکشنبه از ظهر تا عصر از خدمات مشاوره حقوقی به صورت حضوری بهره مند شوند.

 

وکیل جرایم فضای سایبری تهران

رئيس پليس فضاي توليد و تبادل اطلاعات فرماندهي انتظامي ايلام  با هشدار به کاربران تلفن هاي همراه،گفت: مراقب بدافزارهاي اندرويدي نصب شده گوشي خود باشيد.

به گزارش سایبرلا به نقل از پلیس فتا، سرگرد”علي عباسي کساني” در اين زمينه اظهار داشت : امروزه کاربران گوشي هاي  هوشمند  با استفاده امکانات اينترنت و  نرم افزار هاي مختلف مانند بازار و گوگل پلي مي توانند  برنامه هاي  مختلف در گروه هاي کاري مختلف  را بر روي گوشي  خود نصب کنند که بعضا بيشتر اين دست نرم افزار ها رايگان مي  باشد.

وي افزود : گوگل مدت‌هاست که اقدامات امنيتي خاص خود را به کار گرفته تا بدافزارها را از بازار اندرويد متعلق به اين شرکت، گوگل پلي حذف کند؛ اما اين نرم‌افزارهاي مخرب هنوز هم قادر هستند از اين سامانه‌هاي دفاعي گذر کرده و به اين بازار راه پيدا کنند.

اين مقام انتظامي در پايان با توصيه به کاربران  اينترنت به خصوص  گوشي هاي هوشمند گفت:  در اينترنت ، تبليغات جذاب  و متنوعي تحت عناوين مختلف در حال  انتشار است که کاربران اينترنت  حتما قبل از نصب اين دست از نرم افزار هاي ناشناخته  اقدامات  امنيتي لازمه را مانند نصب آنتي ويروس مناسب و بروز را بروي گوشي خود انجام دهند.

سرگرد کساني در پايان گفت: پليس فتا آمادگي مقابله با جرائم رايانه‌اي را دارد و از عموم مردم درخواست داريم در صورت مواجهه با جرائم رايانه‌اي مراتب را سريعاً به پليس فتا گزارش نماييد .

 

عامل کلاهبرداري 170 ميليون ريالي توسط پليس فضاي توليد و تبادل اطلاعات فرماندهي انتظامي استان همدان شناسايي و دستگير شد.

به گزارش سایبرلا به نقل از پلیس فتا، سرهنگ “اکبر اميني” در تشريح اين خبر گفت: درپي مراجعه شهروند همداني و ارائه شکواييه اي مبني بر کلاهبرداري از وي به مبلغ 17 ميليون تومان، موضوع به دليل اهميت در بازگرداني اموال شکات توسط پليس، در دستور کار فوري کارشناسان اين پليس قرار گرفت.

رئيس پليس فتا همدان در ادامه افزود: شاکي در يکي از وب سايت هاي درج آگهي با يک آگهي فروش غلات برخورد و پس از برقراري ارتباط با وي مبلغي را بعنوان بيعانه مي پردازد و با دريافت نمونه و اطمينان از کيفيت مناسب آن مبلغ 15 ميليون تومان را جهت دريافت چندين تن از غلات انتقال مي دهد، ولي با گذشت چندين روز و عدم دريافت بار با فروشنده تماس حاصل مي نمايد که پاسخ روشني دريافت نمي کند و هربار با بهانه اي جديد از فرستادن بار امتناع مي نمايد.

اين مقام انتظامي ادامه داد:با انجام اقدامات فني و به کارگيري شگردهاي خاص پليسي فردي با هويت معلوم شناسايي و با اخذ دستور از مقام قضايي در يکي از استان هاي کشور دستگير و در مواجهه با ادله و مستندات انکار ناپذير رايانه اي به بزه انتسابي اقرار و جهت سير مراحل قضايي به همراه پرونده به دادسرا اعزام شد.

رئيس پليس فتا همدان در پايان به شهروندان توصيه کرد:

  • به آگهي هايي که در سايت ها درج مي شود دقت و از صحت آنها اطمينان حاصل کنيد.
  • با کارفرما يا شرکتي که آدرسي براي مراجعه ندارند معامله نکنيد؛ زيرا برقراري تماس و مبادله با آن ها دشوار خواهد بود.
  • از توافق با افرادي که تقاضاي وجه پيش پرداخت از طريقه حواله پولي، انتقال الکترونيکي، انتقال ارز بين المللي، کارت پولي يا ارز مجازي دارند، خودداري کنيد. بازيابي پول هايي که به اين طريق ارسال مي شوند دشوار است.

در صورت مواجهه با موارد مشابه مراتب را سريعا به پليس فتا گزارش کنيد.

شماره تلفن پلیس فتای استان همدان: 2182674

 

رئيس پليس فتای گيلان در باره كلاهبرداري مسابقه پيامكي، شبكه هاي ماهواره اي فارسي زبان به هموطنان هشدار داد.

به گزارش سایبرلا به نقل از پلیس فتا، سرهنگ محمدخاني رئيس پليس فتا گيلان در تشريح اين خبر گفت : برخي افراد سودجو و فرصت طلب با پرداخت پول به مديران شبكه هاي ماهواره اي فارسي زبان و تهيه چند خط تلفن همراه اعتباري مبادرت به برگزاري مسابقه پيامكي کرده و با طرح سؤالات بسيار ساده و آسان ، هموطنان را در مسابقه شركت مي دهند.

رئيس پليس فتا فرماندهي انتظامي استان گيلان افزود: اين اشخاص پس از به دست آوردن شماره تلفن طعمه خود، در يك فرصت مناسب با آنان تماس گرفته با اعلام اينكه برنده جايزه مسابقه پيامكي شده ايد از صاحب خط تلفن همراه مي خواهند براي دريافت جايزه خود مبلغي را بابت هزينه گمرکي ترخيص جايزه و يا هزينه هاي پستي ، به شماره حساب خاصي واريز كند.

وي بيان داشت: اين افراد پس از رسيدن به هدف خاص خود، ديگر تماسي با شهروند مورد نظر نگرفته و بدين طريق در يك بازه زماني كوتاه، مبالغ زيادي را از شهروندان كلاهبرداري مي كنند.
سرهنگ محمدخاني به شهروندان در خصوص عدم اعتماد به شبكه هاي ماهواره اي هشدار داده و ياد آور شد، به تماس هايي كه اطلاعات حساس شهروندان، از جمله مشخصات اسمي و آدرس پستي را درخواست مي کنند، به هيچ عنوان اعتنايي نكرده و با حفظ هوشياري لازم از بروز چنين كلاهبرداري هايي پيشگيري نمايند .

Gfata@police.ir : آدرس ایمیل پلیس فتای گیلان

 

دلایل مختلفی وجود دارد که باعث می‌شود شماری از هکرها اقدام به توسعه‌ بدافزار کنند که از جمله‌ آن می‌توان به درآمد بالای اینکار اشاره کرد. تحقیقات انجام شده نشان از این دارد که توسعه دهندگان بدافزار Hummer روزانه قریب به نیم میلیون دلار از محل توسعه‌ی خانواده‌ی بدافزارهای هامر به جیب می‌زنند.

به گزارش سایبرلا به نقل از زومیت، کمپانی چینی چیتا موبایل در زمره بزرگ‌ترین توسعه دهندگان اپلیکیشن‌‌های موبایلی نظیر آنتی ویروس، آنتی تروجان و اپلیکیشن‌‌های ابزار قرار دارد. این کمپانی تحقیقاتی را در خصوص بدافزار‌ها و علت توسعه‌ی چنین برنامه‌های مخربی انجام داده که طی آن به نتایج جالب توجهی دست یافته است.

براساس اطلاعات ارائه شده دلیل توسعه یک بدافزار را می‌توان در اثر آزمایش یا کنجکاوی ساده یا برای کسب درآمد بالا توجیه کرد. برای مثال به توسعه‌دهندگان مجموعه‌ی بدافزارها و ویروس‌های خانواده‌ی Hummer اشاره کرد. برآوردهای انجام شده توسط متخصصان هامر نشان از این دارد که این بدافزار روزانه بیش از نیم میلیون دلار را عاید توسعه دهندگانش می‌کند.

همچون بسیاری از بدافزارها و تروجان‌های توسعه یافته برای اندروید، هامر نیز با استفاده از پنهان شدن در قالب یک اپلیکشن روی سیستم عامل اندروید گوشی کاربر قرار می‌گیرد. استفاده از فروشگاه‌های غیرمعتبر یا دانلود مستقیم فایل APK روی گوشی هوشمند را باید اصلی‌ترین دلیل برای نفوذ تروجان و بدافزار‌ها در گوشی‌های هوشمند و تبلت‌های مبتنی بر اندروید خواند. پس از نصب این بدافزار‌ها روی گوشی هوشمند کاربر، روش‌های مختلفی برای دسترسی به حالت روت استفاده می‌شود.

پس از اینکه یک بدافزار موفق به اخد دسترسی روت شد، دیگر راه باز شده و می‌توان هر کاری را با استفاده از گوشی هوشمند انجام داد. برای مثال ارسال پیام‌های متنی، کنترل ترافیک شبکه‌ی گوشی هوشمند و اجرا و متوقف کردن فعالیت‌های سایر اپلیکیشن‌ها از جمله‌ی این موارد است. نتایج تحقیقات نشان از این دارد که خانواده‌ی بدافزارهای هامر روزانه بیش از ۱.۴ میلیون دستگاه گجت هوشمند مبتنی بر اندروید را آلوده می‌کنند.

یدر صورتی که توسعه دهندگان بدافزار هامر به ازای نصب ناخواسته هر اپلیکیشن روی گجت کاربران ۰.۵ دلار دریافت کند، با احتساب آلوده شدن روزانه یک میلیون دستگاه اندرویدی، درآمد کسب شده توسط توسعه‌دهندگان این بدافزار به بیش از نیم میلیون دلار در روز می‌رسد.

 

فردي كه از حساب يكي از شهروندان مبلغ 400 ميليون ريال بصورت اينترنتي سرقت كرده بود توسط ماموران پليس فتای اصفهان شناسايي و دستگير شد.

به گزارش سایبرلا به نقل از پلیس فتا، سرهنگ”جهانگير كريمي” معاون اجتماعي فرماندهي انتظامي استان اصفهان گفت: در پي شكايت يكي از شهروندان مبني بر اينكه فردي ناشناس مبلغ 400 ميليون ريال از حساب وي برداشت كرده ، بررسي موضوع در دستور كار ماموران پليس فتا قرار گرفت.

وي ادامه داد: با بررسي هاي صورت گرفته نهايتا متهم كه از همسايگان شاكي بود شناسايي و دستگير شد.
اين مقام انتظامي بيان داشت: متهم در مواجه با مدارك پليس صراحتاً به بزه انتسابي اقرار و عنوان كرد زماني كه براي تعمير كامپيوتر شاكي به منزلش مراجعه كردم اطلاعات بانكي شاكي را از كامپيوتر او استخراج و در فرصتي ديگر بصورت اينترنتي مبلغ 400 ميليون ريال از حساب اش برداشت كردم.

كريمي افزود: با اظهارات صريح متهم و تشكيل پرونده مقدماتي وي جهت سير مراحل قانوني به مراجع قضائي تحويل داده شد.

سرهنگ كريمي در پايان به كاربراني كه بصورت اينترنتي خريد انجام مي دهند توصيه كرد: اطلاعات بانكي خود را بر روي سيستم هاي رايانه اي ذخيره نكنند و كوكي ها و history مرورگر خود را نيز در فواصل زماني مناسب پاك كنند و جهت تعمير رايانه خود حتما به مغازه هاي قابل اطمينان مراجعه كنيد و از ذخيره اطلاعات مهم و ارزشمند بر روي كامپيوتر اجتناب نمايند.

 

موسسه توسعه حقوق فناوری اطلاعات و ارتباطات برهان با همکاری سازمان نظام صنفی رایانه ای تهران سمینار تخصصی آشنایی با قواعد و نحوه تنظیم قراردادهای عدم افشای اسرار تجاری (NDA) را برگزار می کند.

به گزارش روابط عمومی سازمان نظام صنفی رایانه ای تهران، دبیر سازمان با اعلام خبر فوق افزود: این سمینار با هدف آشنایی فعالان و مدیران صنعت فناوری اطلاعات و مشاوران حقوقی شرکت ها با موضوع  تنظیم قراردادهای عدم افشای اسرار تجاری از ساعت 15 الی 18 روز سه شنبه مورخ 1394/12/4 در محل دبیرخانه سازمان برگزارمی شود.

او با اشاره به اهمیت آشنایی و اطلاع رسانی در زمینه قراردادهای عدم افشای اسرار تجاری(قراردادهای محرمانگی) ادامه داد: این قراردادها یکی از عوامل مهم در رشد و توسعه کسب و کارها محسوب می شود و اهمیت نگارش صحیح این نوع قراردادها بر کسی پوشیده نیست.

رضانژاد در این رابطه گفت: آشنایی با نحوه نگارش قراردادهای محرمانگی، آگاهی از مفاد این نوع قراردادها و نیز تبعات حقوقی و تکالیف ناشی ازامضای این قراردادها، ضرورتی اجتناب ناپذیر برای مدیران و فعالان صنعت فناوری اطلاعات کشور است و می تواند آنها را از خطرات و تبعات تعهدات موجود در این نوع قراردادها مصون نگه دارد.

وی درخصوص سرفصل های سمینار آشنایی با قواعد و نحوه تنظیم قراردادهای عدم افشای اسرار تجاری(NDA) گفت:  مفهوم سر و حقوق مربوط به اسرار تجاری، جایگاه سر در نظام حقوقی ایران و نحوه حمایت از اسرار فنی و تجاری و اقتصادی، تشریح ساختار و قالب قراردادهای NDA، نکات مهم در تنظیم قراردادهای عدم افشا و بررسی موردی نمونه قرارداد عدم افشای شرکت های حوزه فناوری اطلاعات سرفصل های این سمینار را تشکیل می دهند.

برای شرکت در دوره اینجا کلیک کنید

 

مقدمه

  • گفتار اول – اسرار تجاری چیست؟
  •  مبحث اول – تعریف اسرار تجاری
  •  مبحث دوم – معیارهای تعیین و تشخیص اسرار تجاری
  •  مبحث سوم – تمایز اسرار تجاری از سایر اشکال مالکیت
  • گفتار دوم –   حقوق و امتیازات مالک اسرار تجاری
  • مبحث اول – جلوگیری از تجاوز و استفاده‌ي بدون مجوز
  • مبحث دوم – حق انتقال اسرار تجاری به دیگران
  •  گفتار سوم – نحوه‌ي حمایت از اسرار تجاری
  • مبحث اول – راه‌کارهای حمایت از اسرار تجاری
  • مبحث دوم – موافقتنامه و قرارداد عدم افشا
  • مبحث سوم – طول مدت حمایت از اسرار تجاری درسطح بین المللی
  • فصل دوم – مطالعه‌ي تطبیقی حمایت از اسرار تجاری در سطح بین المللی
  • گفتار اول – بررسی تطبیقی حمایت از اسرار تجاری
  • مبحث اول – کشورهای توسعه یافته
  • مبحث دوم – کشورهای در حال توسعه
  • گفتار دوم – مقررات موجود در موافقتنامه های بین المللی
  • مبحث اول – GATT
  •  مبحث دوم – Trips
  • گفتار سوم – مقررات داخلی ایران
  • بحث اول – مقررات جزايی
  • مبحث دوم – مواد موجود در قانون تجارت الکترونیک

فصل اول

 اسرار تجاری و نحوه حمایت از آن

مقدمه :

واژه‌ي اسرار تجاری که در فعالیت های صنعتی و تجاری دارای نقش مهمی است، اغلب به عنوان اطلاعات محرمانه‌ای مورد تعریف واقع می شود.

تعریف و طبقه بندی اشکال مختلف اطلاعات محرمانه به عنوان اسرار تجاری دارای اهمیت زیادی است. زیرا حمایت از آن بسياري از اوقات بستگی به این تعریف دارد. آن چیزی که اسرار تجاری را محرمانه می گرداند، این واقعیت است که مالک این اسرار در حقيقت از مغز خود استفاده و بهره برداری کرده است و حمایت از این اسرار پاداش این بهره برداری است.

اسرار تجاری دارای جنبه هایی است که آن را از سایر انواع مالکیت‌هاي معنوی متمایز می‌سازد. از جمله اینکه : اسرار تجاری اطلاعات ارزشمندی است که چنانچه افشا شده و مالک آن را متضرر سازد ، افشا کننده مسئول خواهد بود.

همچنین اسرار تجاری اطلاعاتی است که در زمینه‌ي تجاری مورد استفاده واقع می شود و صاحب اسرار تجاری باید پخش و انتشار آن را محدود سازد و یا اينكه حداقل استفاده‌ي غیر مجاز را تشویق نكند.

همچنین برخلاف سایر اشکال مالکیت معنوی از جمله کپی رایت و اختراعات که تا زمانی سودمند هستند که مورد استفاده عموم واقع شوند، اسرار تجاری تا زماني تحت حمایت قرار دارند که وارد حوزه‌ي عموم نشوند.

همچنین در حقوق مربوط به اختراعات ، محرمانه یا سری بودن تا پيش از پرکردن تقاضا نامه‌ي ثبت اختراع، حیاتی است، چنانچه فردي (مخترعی) خواهان آن باشد که اختراع خود را الی الابد مورد حمایت قرار دهد، می‌تواند آن را تحت عنوان اسرار تجاری و نه اختراع ثبت كند و این امر یکی از وجوه تمایز اسرار تجاری است. به هر حال ویژ گی های متمایز اسرارتجاری، حمایت خاصی را می طلبد که در قوانین کشورهای مختلف جهان و همچنین کنوانسیون‌های مهم بین المللی بدان پرداخته شده است.

این فصل دارای سه گفتار است:

  • گفتار اول در سه بحث به تعریف اسرار تجاری، معیارهای تمیز و تشخیص آن و تمایز آن از سایر اشکال مالکیت معنوی پرداخته است.
  • گفتار دوم حقوق و امتیازات مالک اسرار تجاری را بررسی کرده که مبحث اول به جلوگیری از تجاوز و استفاده‌ي بدون مجوز و مبحث دوم به حق انتقال اسرار تجاری به دیگران تخصیص یافته است.
  • گفتار سوم نیز در سه مبحث به نحوه‌ي حمایت از اسرار تجاری پرداخته است:
    • مبحث اول : راه کارهای حمایت از اسرار تجاری
    •  مبحث دوم : موافقتنامه و قرارداد عدم افشا
    •  مبحث سوم : طول مدت حمایت از اسرار تجاری

گفتار اول – اسرارتجاری چیست؟

مبحث اول – تعریف اسرار تجاری

اسرار تجاری هرنوع اطلاعات ارزشمندی است که دارای ارزش مستقل اقتصادی باشد، بدون آن که در نزد عموم مورد شناسايی واقع شده باشد و یا اينكه به سختی قابل شناسايی و تعیین باشد.

اسرارتجاری شامل هرنوع فرمول ، الگو، نظریه و گردآوری اطلاعاتی است که دارای دو خصیصه‌ي مشترک هستند:

1) این اطلاعات به صاحب خود امتیاز رقابتی در بازارهای تجاری اعطا كرده و تاجر با استفاده از این اطلاعات می تواند در عرصه‌ي رقابت تجاری وزنه را به نفع خود سنگین‌تر کند.

2) از آنجايی‌که این اطلاعات ممکن است همواره مورد تهدید واقع شوند، فلذا باید اقداماتی از سوی صاحب این اسرار صورت گیرد تا از نشر این اطلاعات نزد عموم  و یا رقبای تجاری جلوگیری كند. خواه دستیابی آن‌ها از طرق صحیح باشد و خواه غیر صحیح مانند سرقت . بنابراين بخش مهمی از حمایت این اسرار را خود صاحب اسرار و اطلاعات برعهده دارد.

اسرار تجاری در واقع از اطلاعات تکنیکی ارزشمندی حمایت مي‌كند که تحت سایر اشکال حقوق مالکیت معنوی قابل حمایت نیستند مانند فرمول شیمیایی تولید نوشابه‌ي کوکا کولا .

به طور کلی استفاده‌ای که شخص تاجر یا شرکت تجاری از اسرار تجاری به عمل می آورد، به قرار زیر است:

الف) اسرار تجاری از ایده و نظریاتی که به تاجر امتیاز تجارتی اعطا می‌کند، و بدین وسیله شرکت یا خود شخص تاجر را قادر می سازد تا از رقبای خود پیش بیفتد، حمایت مي‌كند . به عنوان مثال: از نوع جدیدی از محصولات یا یک سایت کامپیوتری.

ب) با حمایت از اسرار تجاری، تاجر می‌تواند رقبای خود را از دستیابی به نحوه‌ي کارکرد با خصوصیات تکنیکی محصولات یا خدمات خود، باز دارد.

ج) اسرار تجاری از اطلاعات ارزشمند تاجر مانند: طرح‌های تجاری، قیمت‌ها و هزینه‌ها، اطلاعات و فهرست‌هاي مشتریان و همچنین طرح ایجاد و خط تولید جدید حمایت مي‌كند.

د) اسرار تجاری از اطلاعاتی که تاجر و یا محقق در خلال دوره های تحقیقات خود کسب کرده است حمایت می‌كند. به طور مثال: از نتایج تحقیقی که مشخص می کند که نوع جدیدی از داروها مؤثر و یا غیر مؤثر هستند.

در آخر این مبحث لازم است به نمونه های دیگری از اسرار تجاری اشاره كنیم:

روش‌های نقشه برداری، متدهای بازرسی، دستور العمل‌ها، اختراع جدید بدون آنکه هنوز تقاضای ثبت آن شده باشد، استراتژی‌های بازار، تکنیک‌های تولید و مجموعه دستورات کامپیوتری.

مبحث دوم- معیارهای تعیین و تشخیص اسرار تجاری: پر واضح است که ما نمی توانیم هرگونه اطلاعاتی را جزو اسرار تجاری محسوب کنیم و بنابراين باید تشخیص دهیم که آیا برخي اطلاعات جزو اسرارتجاری هستند یا خیر.

بدین منظور معیارهای تشخیصي براي تبیین این امر وجود دارند:

1) اطلاعاتی را که ما می توانیم اسرار تجاری بخوانیم، نباید به آسانی توسط عموم قابل شناسايی و یا تعیین باشد. البته نکته ای را که باید در اینجا به آن اشاره کرد این است که این عدم دستیابی آسان در مواردی معیار است که توسل از طرق مناسب و با ابزار صحیح صورت گيرد،در غير اين صورت از راه‌هاي غیر صحیح حتی به ایمن ترین اسرار تجاری نيز می‌توان دست يافت.

2) این اطلاعات باید صرف نظر از سری بودن‌شان دارای ارزش اقتصادی مستقل نيز باشند و در بازار بتوانند به عنوان یک معیار تعیین کننده مطرح باشند، در غير اين صورت اطلاعاتی که دارای ارزش اقتصادی مستقل نیستند نمی توانند به عنوان اسرارتجاری مورد حمایت قرار گیرند.

3) باتوجه به شرایط و اوضاع و احوال خاص، صاحب اسرار تجاری باید کوشش‌ها و اقدامات معقولی براي حفظ و حمایت از سری بودن این اطلاعات به عمل آورد بنابراین اطلاعاتی که توسط رقبای تجاری مورد شناسايی واقع شده اند و آن‌ها نیز از طرق صحیح بدان‌ها دست یافته اند، نمی توانند به عنوان اسرار تجاری مطرح باشند.

به عنوان مثال: چنانچه تولید کننده‌اي براي تولید محصولات خود با یک شرکت تولیدی وارد مذاکره شود و در اطلاعات آن‌ها سهیم شود و قرار داد عدم افشا نیز منعقد کنند، اما این اطلاعات توسط رقبای آن‌ها نیز شناسايی شده باشند، اطلاعات آن‌ها را نمی توان تحت عنوان اسرار تجاری مورد حمایت قرارداد بلکه تنها شاید بتوان تحت حقوق قراردادها از این اطلاعات حمایت كرد.

از طرف دیگر چنانچه اطلاعات سری، بدون  آن که قرارداد عدم افشا وجود داشته باشد، فاش گردند، ما نمی توانیم این اطلاعات را تحت عنوان اسرار تجاری مورد حمایت قرار دهیم.

بنابراين یکی از مهم ترین معیارهای تبیین و تشخیص اسرارتجاری ، پیش بینی‌ها و اقدامات مؤثری است که توسط تاجر صورت می‌گيرد. همچنین هزینه هایی که تاجر براي حفظ و توسعه‌ي اطلاعات به صرف مي‌كند، در امر تشخیص به ما کمک می‌كند. از سوي دیگر، زمان و هزینه هایی که باید توسط دیگران صرف شود تا بتوانند به این اطلاعات از طرق صحیح دست یابند و یا مشابه این اطلاعات را پیدا کنند، به عنوان یک معیار تشخیص مطرح است.

مبحث سوم – تمایز اسرار تجاری از سایر اشکال مالکیت معنوی

اسرار تجاری با سایر اشکال مالکیت معنوی همچون اختراعات، علايم تجاری و کپی رایت دارای تفاوت‌هایی هستند که مهمترین آن‌ها این است که اسرارتجاری توسط هیچ نهادی مورد ثبت و ضبط واقع نشده و تنها با محرمانه نگاه داشتن آن مورد حمایت قرار می گیرند.

اما آنچه که مهم است این است که شاید یک موضوع را بتوان به طور مثال هم به عنوان اختراع و هم به عنوان اسرار تجاری مورد حمایت قرارداد. بنابراين وجوه تمایز این‌ موارد را در این مبحث مورد مطالعه قرار می دهیم.

الف ) اختراعات

یک موضوع را نمی‌توان هم به عنوان اختراع و هم به عنوان اسرار تجاری مورد حمایت قرار داد و این‌ دو امر کاملاً در مقابل يكديگر قرار دارند. ثبت اختراع به صاحب آن حقوقی را واگذار می کند که از ساخت، استفاده و فروش آن توسط اشخاص ثالث جلوگیری به عمل می آورد. آن چیزی که اسرار تجاری فاقد آن است این است که یک اختراع به محض آن‌که منتشر شود تمامی جهانیان از آن مطلع می‌شوند. بنابراين هیچ چیزی در یک اختراع منتشر شده وجود ندارد که به عنوان سر تجاری مورد حمایت قرار گیرد. البته هر اختراعی تا قبل از انتشار به عنوان یک سر تجاری مورد حمایت قرار می گیرد و هیچ کس حق افشای اطلاعات راجع به آن را ندارد. زیرا همیشه امکان عدم انتشار یک اختراع وجود دارد.

اینکه یک چیز به عنوان اختراع مورد ثبت واقع شود یا تحت عنوان اسرار تجاری مورد حمایت قرار گیرد، به انتخاب خود شخص بستگی دارد، اما باید اشاره کرد که میزان ضریب امنیتی ثبت اختراع بیش از حمایت از آن به عنوان سر تجاری است، زیرا هر گونه اطلاعاتی که متعاقباً توسط افراد دیگر تحصیل شود و هر نوع اختراع دیگری که به وقوع بپیوندد، به حقوق صاحب اختراع ثبت شده خللی وارد نمی‌کند، اما چنانچه این احتمال داده شود که اشخاص دیگر هیچ‌گاه نمي‌توانند به اسرار تجاری و اطلاعات او از طرق صحیح دست يابند، بهتر است که این اطلاعات تحت عنوان اسرار تجاری مورد حمایت واقع شوند.

به عنوان مثال: فرمول نوشابه‌ي کوکا کولا در طول 100 سال گسترش یافته اما هنوز یک سر تجاری محسوب می شود و این در حالی است که مدت اعتبار  ثبت اختراع محدود است، چنانچه فرمول نوشابه‌ي کوکاکولا به عنوان اختراع ثبت می‌گشت، حمایت از آن مدت‌ها بود که پایان پذیرفته بود.

 ب ) کپی رایت

بر خلاف اختراعات، موضوعاتی که می توانند تحت حق کپی رایت مورد حمایت قراگیرند، به خصوص نرم افزارهای کامپیوتری را نیز می توان به عنوان اسرار تجاری مورد حمایت قرارداد و در این موارد، حمایت دو تایی و دو نوعی وجود دارد. بنابراين بر خلاف سایر اشکال مالکیت معنوی، حق مورد کپی رایت را تحت اسرار تجاری نیز می توان مورد حمایت قرارداد.

اما از طرف دیگر موضوعاتی وجود دارند که به موجب کپی رایت قابل حمایت نیستند، اما آن‌ها را می توان به عنوان اسرار تجاری مورد حمایت قرارداد.

در نتيجه شخصی که حق کپی رایت را کسب می کند و از طرف دیگر مایل به افشاي آن نيست، نمی تواند از هر دو حق استفاده کند. به عنوان نمونه: چنانچه شخصی یک برنامه کامپیوتری را ایجاد کند، خود برنامه را می تواند تحت کپی رایت و دستورات برنامه ریزی را تحت اسرار تجاری مورد حمایت قراردهد.

ج) علايم تجاری

علايم تجاری و اسرار تجاری به طور ذاتی در مقابل یکدیگر قرار داشته و کاملاً از يكديگر متمایز هستند. چرا که هدف از علايم تجاری، افزایش شناسايی معرفی کنندگان از یک شرکت خاص و محصولي خاص و هدف از اسرار تجاری حفظ  یک سری اطلاعات از حیطه‌ي بازار و رقبا است.

بنابراين هدف از حقوق مربوط به علايم تجاری، ورود آن به قلمرو بازار است، در حالی‌که حمایت تحت عنوان اسرار تجاری به منظور خروج اطلاعات از محدوده‌ي بازار است.

گفتار دوم – حقوق و امتیازات مالک اسرار تجاری

مبحث اول – جلوگیری از تجاوز و استفاده‌ي بدون مجوز

یکی از مهمترین حقوقی که اسرار تجاری به صاحب خود اعطا می کند آن است که وی می‌تواند دیگران را از کپی، استفاده و منفعت بردن بدون مجوز از اسرار تجاری خود منع کند.

به طور کلی صاحبان اسرار تجاری از استفاده های غیر مجاز افراد زیر می توانند جلوگیری به عمل آورند:

 1- افرادی که طبق قرارداد کار منعقد با تاجر یا شرکت تجاری، تعهد به عدم افشای اطلاعات دارند که اين امر شامل حال کارمندانی می‌شود که با انعقاد قرارداد کار، متعهد به حفظ اطلاعات سری شده اند و در واقع، نتیجه‌ي انعقاد قرارداد کار بین کارمند و کارفرما تعهد ضمنی کارمند به حفظ اطلاعات است بدون آن که قرارداد عدم افشاي اطلاعات به طور جداگانه منعقد شده باشد.

2- افرادی که با توسل به ابزار غیر مجاز و نامناسب به اطلاعات سری دست می یابند، که این طرق غیر صحیح و وسایل متقلبانه شامل سرقت، جاسوسی‌های صنعتی و ارتشا هستند.

3- افرادی که عالماً و عامداً اسرار تجاری را از طریق افرادی که حق افشای اطلاعات را ندارند کسب می‌كنند.

4- افرادی که به طور تصادفی یا در اثر اشتباه به اطلاعات سری دست یافته اند، در حالی که می‌دانسته‌اند که این اطلاعات تحت عنوان اسرار تجاری تحت حمایت قرار داشته‌اند.

5- افرادی که به موجب انعقاد قرارداد عدم افشاي اطلاعات، ملزم به حفظ اطلاعات و عدم افشای آن‌ها بدون اجازه‌ي صاحب اسرار تجاری هستند. بیشتر در مورد شرکت‌های بزرگ و همچنین کارمندان سطح بالا، چنین قراردادی منعقد می شود چرا که این قرارداد کاملاً تصریح می‌كند که اطلاعات محرمانه‌ي شرکت لزوماً باید به طور سری حفظ شوند.

البته در اینجا لازم به ذکر است که دسته‌اي از افراد هستند که ما نمی‌توانیم آن‌ها را از به دست آوردن اسرار تجاری باز داريم، و آن‌ها افرادی هستند که به طور مستقیم و به شیوه های صحیح و درست و بدون نقض هر گونه قراردادی، به اطلاعات دست یافته و ما نمی توانیم مانع آن‌ها شویم.

پس همانطور که در بالا اشاره شد به طور کلی از دو طریق حقوق صاحب اسرار تجاری قابل نقض است:

الف ) سرقت اطلاعات

ب ) نقض قرارداد محرمانه

سرقت اطلاعات که می تواند جاسوسی صنعتی را نیز شامل شود ممکن است از طریق الگوهای جاسوسی و یا به شيوه‌اي جدیدتر و از طریق سرقت داده های کامپیوتری صورت پذیرد.

اما در مورد دوم یعنی نقض قرارداد محرمانه، تعهد به حفظ اطلاعات می تواند به طور ضمنی و از طریق قرارداد کار بین کارمند و شرکت تجاری به نحوی باشد که کارمند حق عدم افشای اطلاعاتی را که بر خلاف منافع شرکت است، نداشته باشد. همچنین این تعهد می تواند صریحاً و از طریق انعقاد قرارداد عدم افشای اسرار همانطور که قبلاً اشاره شد صورت گیرد.

اما در اینجا لازم است در مورد طرق از بین رفتن اسرار تجاری توضیحاتی داد.  یک قاعده‌ي کلی در این مورد وجود دارد که طبق آن معمولاً حقوق اسرار تجاری زمانی از بین می رود که سری بودن خود را از دست بدهد و این امر از طرق زیر تحقق می پذیرد:

1-       با انتشار اسرار تجاری

2-       با ثبت اختراعی که  موجب افشای اسرار می شود.

3-       عدم پیش بینی‌های لازم در جهت حمایت و حفظ اسرار 1

مبحث دوم : حق انتقال اسرار تجاری به دیگران :

یکی از مشخصه های بارز انواع مالکیت‌هاي معنوی از قبیل اختراعات، علايم تجاری و کپی رایت، قابلیت انتقال آن‌ها است. به عنوان مثال: صاحب اثر ادبی و یا هنری می تواند با دادن مجوز به اشخاص ثالث حقوق مادی خود را به آن‌ها منتقل کند.

نکته‌ي قابل ذکر آن است که در مورد انواع مالکیت معنوی تنها حقوق مادی قابل انتقال هستند و حقوق معنوی مالک به هیچ عنوان قابلیت انتقال را ندارند.

 اسرارتجاری نیز از انواع مالکیت معنوی محسوب شده و از این قاعده مستثنی نيست، بنابراين صاحب اسرار تجاری می تواند از طریق صدور مجوز، این اسرار را به دیگری انتقال دهد. شرایط مجوز و انتقال از جمله مدت انتقال، مبلغ قراردادی و شروط قرارداد را طرفین ضمن قرارداد خود مشخص و تبیین مي‌كنند. بدیهی است که تنها مالک اسرار تجاری و قايم مقام او حق این انتقال را دارند و حتی شخص منتقل الیه نیز فاقد این حق و اختیار است.

گفتار سوم – نحوه‌ي  حمایت از اسرار تجاری

مبحث اول – راه کارهای حمایت از اسرار تجاری

در پاسخ به این سؤال که چگونه می توان یک سری اطلاعات ارزشمند را به عنوان اسرار تجاری مورد حمایت و محافظت قرارداد باید گفت : تنها از طریق سری نگاه داشتن آن.

بر خلاف سایر اشکال مالکیت معنوی براي حمایت از این نوع حقوق، هیچ تشریفات و هیچ فرم و اداره‌ي ثبتی براي ثبت این اسرار وجود ندارد و تا زمانی که صاحب اسرار اقدامات معقول و پیش‌بینی‌های لازم را براي حفظ اطلاعات به نحو سری، انجام دهد، این اسرار محرمانه باقی مانده و دارای ارزش اقتصادی  و تجاری هستند. بنابراين در این نوع حقوق نقش صاحب و مالک حق بسیار تعیین کننده  و مهم است.

تکنیک‌هایی جهت حفظ اسرار تجاری وجود دارند که به قرار ذیل هستند:

2) انعقاد قراداد عدم افشای اسرار، هرچند که در مورد کارمندانی که در هر صورت موظف به حفظ اسرار تجاری شرکت کارفرماي خود هستند، انعقاد چنین قراردادی چندان ضروری نیست.

3) ایجاد امنیت فیزیکی و معقول با توجه به شرایط خاص هر مورد

 به طور مثال: بایگانی صحیح و دور از دسترس نگاه داشتن اطلاعات و تعبیه‌ي سیستم های محافظتی مناسب می تواند در حفظ این اسرار به صاحب آن و یا شرکت و کمپانی دارنده‌ي اسرار کمک كند. به عنوان نمونه: فرمول نوشابه‌ي کوکاکولا ( که شاید از مهمترین فرمول‌های اسرار تجاری باشد) لاک و مهر و موم شده در بانکی واقع در آتلانتا است که تنها با دستور خاص مدیر کل شرکت کوکا کولا باز می شود و تا به حال تنها دو کارمند این شرکت به طور هم زمان از این فرمول اطلاع يافته‌اند . به همین دليل نیز هنوز پس از سال‌ها، فرمول این نوشابه افشا نشده است.

البته خوشبختانه این گونه حمایت‌های خیلی شدید، استثنايی بوده و به ندرت ضرورت پيدا مي‌كنند. گرچه باید اقداماتی معقول باتوجه به نوع اسرار تجاری در حفظ این اسرار صورت پذیرد، در حفظ این اسرار نیازی به مسلح کردن شرکت  نیست . همانطور که پيش از اين نيز اشاره شد، با روش‌هایی از جمله: نشان دار کردن اسناد به عنوان محرمانه و به دست آوردن امنیت اطلاعات کامپیوتری، این امر امکانپذیر است، اما به هرحال  بهترین روش براي حفظ اسرار انعقاد قرارداد عدم افشا و مزیت آن نیز از این قرار است که چنانچه در دادگاه اختلاف و دعوايی با موضوع  افشای این اسرار مطرح باشد، صاحب اسرار باید دو امر را به اثبات رساند:

1)      سری بودن اطلاعات

2)      دست یابی خوانده به این اطلاعات از طرق  نامشروع و با توسل به ابزار غیر مجاز

اما در صورت وجود چنین قراردادی، خواهان، بی نیاز از اثبات این دو امر است. چرا که صرف انعقاد قرارداد عدم افشا، مبین سری بودن اطلاعات و نقض آن نیز یک نوع روش نامشروع محسوب می‌شود .

 مبحث دوم – موافقتنامه و قرارداد عدم افشا

در مباحث قبلی اشاراتی به این موافقتنامه صورت گرفته است. موافقتنامه‌ي عدم افشا که اغلب NDA نامیده می شود قراردادی است که به موجب آن طرفین تعهد می کنند تا اطلاعات سری را حفظ کرده و از افشای آن‌ها خودداری كنند . بنابراين چنانچه فردي قرارداد خود را نقض کند، طرف قرارداد می تواند او را از نقض قرارداد و افشای بیشتر اسرار بر حذر داشته و همچنین خسارات وارده بر خود را از دادگاه تقاضا كند.

انواع مختلف اسرار تجاری را باتوسل به انعقاد این نوع قرارداد می توان مورد حمایت قرارداد. به عنوان مثال: با استفاده از قرارداد  عدم افشا می توان دیگری را از افشاي طرح‌های اختراع یا ایده های ایجاد یک سایت کامپیوتری جدید یا برنامه های کامپیوتری بازداشت.

استفاده از قرارداد عدم افشا، در سطح بالايی در بین شرکت‌های بزرگ به خصوص شرکت‌های اینترنتي و کامپیوتري مورد استفاده قرار می گیرد . به طور مثال: مؤسس سایت معروف Hotmail برای آن که مطمئن باشد دیگران اسرار تجاری او را در رابطه با تأسیس و راه اندازی این سایت افشا نخواهند کرد، با کارمندان ، دوستان و همکاران خود در طي 2 سال بیش از چهارصد  قرارداد عدم افشا انعقاد نمود.

به هرحال، هدف، استفاده از قراردادهای معروف به NDA نیست بلکه هدف از انعقاد این قراردادها ایجاد یک رابطه‌ي محرمانه بین طرفین است که یکی از آن‌ها صاحب اسرار تجاری و دیگری کسی است که موظف به عدم افشای این اسرار است. بنابراين تنها اشخاصی که رابطه‌اي محرمانه دارند، از نظر قانونی ملزم به حفظ اطلاعات سری هستند . از لحاظ نحوه‌ي انعقاد قرارداد بنابر اصل شناخته شده‌ي آزادی قراردادها که هم بر ماهیت و هم بر شکل قراردادها و نحوه‌ي انعقاد آن‌ها حاکم است، این نوع قراردادها را می‌توان به طور شفاهی و یا حتی به طور ضمنی منعقد کرده و یا از طریق رفتار طرفین استنباط کرد، اما تجار و شرکت‌های تجاری کمتری حاضر به انعقاد این قرارداد به نحو شفاهی هستند و اغلب، این قرارداد را به نحو مکتوب منعقد می‌كنند، چرا که اثبات قرارداد شفاهی به خصوص در این مورد با توجه به لزوم اثبات سری بودن اطلاعات، مشکل و دشوار است.

قراردادهای عدم افشا به دو دسته تقسیم می شوند:

  1. قرارداد های دو جانبه
  2. قراردادهای یک جانبه

  قراردادهاي دو جانبه آن‌هايی هستند که طرفین به نحو متقابل اطلاعات محرمانه را معامله کرده و متقابلاً در مورد عدم افشاي اطلاعات متعهد می گردند. به طور مثال ممکن است یکی از طرفین قرارداد اطلاعاتی را به شرکت واگذار کند و در مقابل متعهد به حفظ اسرارتجاری شرکت در مورد استراتژی های بازار آن‌ها شود.

 اما قراردادهای یک جانبه زمانی مورد استفاده واقع می شوند که تنها یکی از طرفین متعهد به عدم افشا باشد و این زمانی مطرح است که طرفین هردو دارای اطلاعات سری تجاری نيستند، بنابراين تعهد کاملاً یک جانبه است.

مسأله‌ای که در آخر باید ذکر شود، تعیین طول مدت تعهد ناشی از قراردادها است. طرفین قرارداد باید این زمان را در قرار داد خود مشخص سازند. یکی از موضوعات مورد بحث در انعقاد این‌گونه قراردادها، تعیین زمان تعهد است. شرکت‌ها و تجار خواستار نامحدود بودن این زمان و اشخاص طرف مقابل خواهان محدودیت آن هستند. به هرحال برخی از قراردادها هیچ محدوده‌ي زمانی ندارند و نامحدود هستند، اما در مقابل برخی دیگر از این نوع قراردادها دارای محدوده‌ي زمانی هستند که باز هم این محدوده زمانی به استراتژی بازار ، قدرت رقبای تجاری و پیشرفت علوم  و فنون بستگی دارد.

مبحث سوم- طول مدت حمایت از اسرار تجاری  :

در پاسخ به این سؤال که طول دوره حمایت از اسرار تجاری به چه میزانی است، باید گفت برخلاف سایر اشکال مالکیت معنوی که دارای زمان مشخصی از حمایت هستند به طور مثال کپی رایت و حمایت از حق مولف و مصنف که در کشورهای مختلف دارای محدوده‌ي زمانی براي حمایت، مثلاً از 30 تا 50 سال هستند، اسرار تجاری محدوده زمانی معینی ندارند و این اسرار تا زمانی مورد حمایت قرار دارند که شایسته‌ي تعریف اسرار تجاری باشند، یعنی تا زمانی می توان این اسرار را مورد حمایت قرارداد که به عنوان اسرار تجاری، ویژگی‌ها و خصوصیات کامل آن را داشته باشند که این دوره می‌تواند تا ماه‌ها ، سال‌ها و یا حتی دهه‌های متمادی به طول انجامد، همانطور که قبلاً هم اشاره شد نقش صاحب اسرار تجاری در حفظ این اسرار بسیار تعیین کننده است و با اقدامات و پیش بینی‌های لازم می‌تواند طول دوره‌ي حمایت را افزایش دهد چرا که به محض اینکه اسرار تجاری توسط عموم قابل دسترسی شود، این حمایت پایان می پذیرد . بنابراين، تاجر با اقدامات مؤثری می تواند موقعیت تجاری و مزیت‌هایی را که این اسرار به موقعیت او در بازارهای داخلی و خارجی می بخشند ، تثبیت کند.


فصل دوم

مطالعه تطبیقی حمایت از اسرار تجاری در سطح بین المللی

مقدمه :

پیشینه‌ي حمایت از اسرار تجاری به کشورهای دارای حقوق کامن لا باز می گردد و در این بین کشورهای آمریکا و انگلیس پیشرو کلیه کشورهای بزرگ صنعتی جهان هستند. بنابراين بسیاری از کشورها در تهیه‌ي قوانین خود از این کشورها الهام گرفته و از قوانین آن‌ها الگو برداری نموده اند و با وجود تفاوت‌ها، یک اصل مهم بین المللی توسط تمام کشورها پذیرفته شده و آن اینکه ارزش اسرار تجاری بر مبنای سری بودن آن است و به محض افشاي آن، ارزش خود را از دست می دهد، بنابراين حمایت کلیدی کشورها حول محور این مطلب می چرخد. حمایت از اسرار تجاری در موافقتنامه های مختلف بین المللی نیز تا حدودی مورد اقبال واقع شده از جمله در موافقتنامه های GATT  و  Trips .

با این‌حال هیچ قانون جهانی و بین المللی خاص در رابطه با تعریف اسرار تجاری و یا حتی حمایت از آن وجود ندارد و بر خلاف حقوق مربوط به اختراعات ، کپی رایت و علايم تجاری، هیچ معاهده‌ي بین المللی فراگیر در مورد اسرار تجاری وجود ندارد.

اما در کشور ایران متأسفانه این مسأله مورد مطالعه حقوق‌دانان و قانونگذاران واقع نشده و به قوانین قدیمی مربوط به جلوگیری از رقابت نامشروع بسنده شده که البته گام‌هایی در قانون تجارت الکترونیکی برداشته شده که امید است به ثمر بنشیند.

 این فصل به سه گفتار تقسیم شده است. گفتار اول در دو مبحث به بررسی حمایت از اسرار تجاری در کشورهای توسعه یافته و در حال توسعه پرداخته و گفتار دوم به بررسی مقررات موجود در موافقتنامه های GATT, Trips و گفتار سوم نیز در دو  مبحث به بررسی مقررات جزايی و همچنین مواد موجود در قانون  تجارت الکترونیکی در حقوق ایران تخصیص یافته است. با امید به آن‌که مطالعه‌ي تطبیقی راه‌گشايی باشد برای حقوقدانان  و صاحبنظران داخلی.

گفتار اول – بررسی تطبیقی حمایت از اسرار تجاری

مبحث اول – کشورهای توسعه یافته

الف – آمریکا

آمریکا به عنوان بزرگ ترین صادر کننده‌ي تکتولوژی در سطح جهان ، احتیاج بیشتری به حمایت فزاینده از اسرار تجاری در سطح استانداردهای بین المللی دارد. چرا که صرف صدور تکنولوژی براي حمایت از آن کافی نيست، بلکه حفظ تکنولوژی و برتری در زمینه های مختلف صنعتی و تجاری است که برای این کشور در درجه‌ي اول اهمیت قراردارد.

1-      Trade Related aspects of Intellectual property Rights.

2-      General Agreement on Tariffs and Trade.

ایالات متحده آمریکا در بین کلیه کشورهای جهان، بیشترین تقاضا را برای حمایت از اسرار تجاری در مقابل کشورهای دیگر داشته است و عدم وجود قوانین مدون، پیشرفته و مفید در کشورهای دیگر باعث شده که این نیاز در آمریکا بیشتر احساس شود. به همین دليل، آمریکا موضوعات مربوط به حمایت از مالکیت معنوی را سرلوحه‌ي فعالیت‌های خود در تجارت بین المللی قرار داده است. به علاوه بسیاری از کشورهای آسیایی در جهت جلوگیری از مجازات‌هایی که آمریکا در قصور ورزیدن این کشورها در ارايه‌ي حمایت کافی از مالکیت های معنوی آمریکايی در مرزهای خود ، مقرر داشته است، مجبور گشته‌اند قوانین جدیدی را ( که اغلب برای اولین بار حمایت از این نوع مالکیت معنوی را به رسمیت شناخته اند) در رابطه با حمایت از حقوق مربوط به حمایت از اسرار تجاری وضع كنند.

با این وجود در روابط تجاری در این کشور هنوز شناسايی حقوق مربوط به اسرار تجاری دیرفهم و دشوار است. به همین دليل، حمایت قانونی از اسرار تجاری در این کشور می تواند از منابع مختلف حقوقی نشأت گیرد. به عنوان مثال یک دعوای سو استفاده از اسرار تجاری ممکن است بر حقوق قراردادها، رقابت نا عادلانه و حقوق حاکم بر روابط کارگر و کارفرما یا تعهدات امانی استوار گردد. ماهیت خلاف قاعده‌ي حقوق اسرار تجاری اغلب باعث اختلافات و چالش‌هایی برای تجار آمریکايی می گردد که در پی دستیابی به رسیدگی قضايی خارجی با ورود به بازارهای بین المللی هستند.

اما ورود حقوق مربوط به حمایت از اسرار تجاری در کشور آمریکا به سال 1977 باز می گردد.

در این سال متولیان نوشابه معروف کوکا کولا در نمایندگی خود در کشور هند اعتصاب کردند ، علت  اعتصاب آن‌ها حمایت از فرمول سری ساخت این نوشابه بوده است. در آن هنگام سابقه‌ي نمایندگی کوکاکولا در کشور هند به 25 سال می رسید و بازار هند با بیش از 550 میلیون خریدار و استفاده کننده، یکی از سودآورترین بازارهای این نوشابه محسوب می گشت. مشکل این کارخانه از آنجا ناشی می شد که قوانین مربوطه‌ي هندوستان در آن زمان مقرر می داشت که فعالیت تجار و شرکت‌های خارجی باید با شراکت سهامداران و تجار داخلی هند باشد. بنابراين، دولت هند در آن زمان درخواست کرد که یا 60% از سهام کوکاکولا به سهام داران هندی واگذار شده و تکنولوژِی ساخت این نوشابه برای آن‌ها فاش شود و یا به فعالیت این کارخانه در کشور هند خاتمه داده شود.

صاحبان کارخانه‌ي نوشابه‌ي کوکاکولا معتقد بودند که فرمول سری ساخت نوشابه یک سر تجاری محسوب می شود نه تکنولوژی. بنابراين، قابل افشا نيست. این اختلاف هنگامی پایان پذیرفت که صاحبان این کارخانه پذیرفتند که با وجود تحمل خسارات هنگفت ، به فعالیت‌های خود در این کشور خاتمه دهند، اما اسرار خود را فاش نكنند.

این قضیه به خوبی نشان دهنده‌ي خطراتی است که تجار و شرکت‌های تجاری را به خصوص آن‌هايی که در زمینه‌ي تجارت بین الملل فعالیت می کنند، تهدید مي‌كند. آنچه مسلم است آن است که اختلاف مربوط به اسرار تجاری می توانند از طریق رویه های خارجی  یا حقوقی که مستقیماً مربوط به مالکیت معنوی نيست، حل و فصل گردند، اما این امر باعث می شود تا چالش‌های زیادی در این زمینه به وجود آید.

در زمینه داخلی، 1 UTSA در سال 1985 توسط کنگره به عنوان اولین قانون مدون حقوقی در زمینه‌ي حمایت از اسرار تجاری در کشور آمریکا و در سطح جهان به تصویب رسید. ( UTSA) به عنوان مدل و نمونه قانونی است که در اکثر ایالات آمریکا مورد پذیرش واقع شده است. این قانون در 12 ماده تهیه شده که به خوبی به تعریف اسرار تجاری، نحوه حمایت از آن، مجازات و تضمین این حقوق پرداخته است .

اما در زمینه‌ي خارجی و منطقه ای، 2 (NAFTA) موافقتنامه ای است که در 17 ماده و در سال 1992 توسط کشورهای آمریکا، کانادا و مکزیک منعقد شده است.

این موافقتنامه که در زمینه‌ي تجارت آزاد در ناحیه آمریکای شمالی منعقد شده است، قوانین اولیه‌ي حمایت از اسرار تجاری را در حقوق آمریکا تشکیل می هد. (NAFTA ) اسرار تجاری را به عنوان اطلاعاتی که دارای ارزش تجاری بوده و براي عموم شناخته شده نیستند و همچنین اقدامات مناسبی براي حمایت از آن به عمل آمده است، تعریف مي‌كند. طبق این موافقتنامه، دول عضو باید اقدامات مناسبی را در حمایت از اسرار تجاری براي جلوگیری از تصاحب و تملک غیر مجاز این اسرار به عمل آورند. در این موافقتنامه مجازات‌های مالی پیش بینی شده است. پس از این موافقتنامه آمریکا با پیوستن به (GATT ) در سال 1994 قدم دیگری را براي حمایت از این نوع مالکیت  برداشته است. در هرحال امروزه حقوق امریکا جزو کامل ترین حقوق کشورها در حمایت اسرار تجاری است که می تواند به عنوان نمونه ای مناسب در سایر کشورها مورد استفاده قرار گیرد.

 1-Uniform Trade secrets Act

 2- North American Free Trade Agreement

ب ) ژاپن

ژاپن، قانون جاری خود را که اولین قانون نیز در زمینه اسرار تجاری است در اول ژوئن سال 1991 تکمیل کرده است. پيش از این تاریخ ، هیچ قانون خاصی که مستقیماً مربوط به حمایت از اسرار تجاری باشد، در این کشور تدوین نگشته بود. علت این امر منطبق با زمینه تاریخی ضعیفی است که در این کشور در حمایت از حقوق مالکیت معنوی وجود داشته، در واقع با مطالعه‌ي گذشته‌ي تاریخی حقوق این کشور در زمینه‌ي حمایت از مالکیت معنوی به طور کلی می‌توان علل این تأخیر و نقص را دریافت.

در ژاپن سیستم مالکیت معنوی به نحوی است که اطلاعات و تکنولوژِی‌های جدید باید در رابطه با صنایع مختلف، بلافاصله انتشار یابند. در یک سیستم مالکیت معنوی که هدف آن انتشار اطلاعات است، نباید از ضعف قانونی حمایت از اسرار تجاری تعجب کرد . دادن مجوز از جانب صاحبان اسرار تجاری و سهیم گشتن در تکنولوژی به عنوان سر تجاری در ژاپن به صورت یک الگو در آمده و حفظ تکنولوژی به عنوان سر تجاری در ژاپن به صورت یک الگو درآمده است و حفظ یک تکنولوژی به عنوان سر تجاری در ژاپن به جز در مورد جلوگیری از دستیابی رقبا به اطلاعات، امری استثنايی و غیر معمول است.

اما پيش از سال 1991 هیچ اسرار تجاری به موجب حقوق ژاپن ،مورد حمایت قرار نمی گرفت و در این مورد تنها به حقوق قراردادها، حقوق امانی و در موارد معدودی نیز حقوق جزا استناد می شد و راه‌های ناهمواری در دستیابی به جبران خسارت ناشی از افشاي اسرار تجاری طبق نظریه‌ي نقض قراردادها باید طی می‌شده است که امروز نیز تقریباً همین راه ناهموار همچنان وجود دارد، اگر یک کارمند یا گیرنده‌ي مجاز، اطلاعات سری تجاری را سرقت می‌كرد، تنها با استناد به نقض قرارداد می‌شد به طرح دعوا دست يافت، اما در هرحال اشخاص ثالثی که هیچ‌گونه رابطه‌ي قراردادی با صاحب اسرار تجاری نداشتند، هیچگونه مسئوليتی نیز در قبال نقض حقوق اسرار تجاری نداشتند. بنابراين، چنانچه کارمند یا گیرنده‌ي مجاز (اطلاعات)، اسرارتجاری را برای شخص ثالثی مثلاً یک رقیب تجاری فاش كند، هیچ مستند قانونی در جهت تعقیب و اقامه دعوا در برابر این شخص ثالث وجود نداشته و در برخی موارد تنها با استناد به تئوری‌های جرم و شبه جرم امكان جبران خسارات وجود داشته است.

به علاوه، تا پيش از تصویب قانون کنونی، تنها حکمی که توسط محاکم ژاپن در مورد اسرار تجاری صادر می شد، جلوگیری از انتشار و یا استفاده‌ي بیشتر از اسرار تجاری در نقض قراردادی بود که بر اشخاص ثالث اعمال و اجرا می‌شده است. در حقوق ژاپن این نظریه کاملاً جا افتاده که جبران خسارت پولی نمی تواند زیان‌های جبران ناپذیری که از نقض و افشاي اطلاعات مالکانه ناشی می‌شود را جبران كند. بنابراين، نباید باعث تعجب شود که تنها تعداد معدودی از دعاوی طرح شده در نزد محاکم قابل استماع و پذیرش بوده است. بنابراین، فقدان نصوص قانونی مربوطه در کشور ژاپن که دارای حقوق نوشته بوده و دارای قضاتی است که پایبند به متون قانونی هستند، باعث ضعف دو چندان شده بود، اما سابقه‌ي قانون کنونی اسرار تجاری این کشور به اصلاحیه‌ي 29 ژوئن 1990 در قانون جلوگیری از رقابت ناعادلانه باز می گردد. علت این تغییر و اصلاح به سه عامل بر می گردد : اول اینکه آمریکا و سایر کشورهای صنعتی پیوسته به ژاپن در حمایت قوی تر از مالکیت معنوی خود در این کشور، فشار وارد می آورند.

دوم اینکه از سال 1990 صنایع ژاپنی از تکنولوژی تقلید به خلق تکنولوژی بومی و ایجاد خلاقیت‌ها و ابداعات جدید تغییرشکل یافته است.

و دلیل سوم الگوهای استخدامی در ژاپن بوده‌اند که باعث افزایش اهمیت حمایت از اسرار تجاری در ژاپن شده‌اند.

نکته‌ي مهمی که باید در این‌جا بدان اشاره شود این است که قانون این کشور، راه غیر معمولی را در رسیدن به اسرار تجاری طی می کند . بدین معنی که حقوق ژاپن اسرار تجاری را به عنوان حقوق مالکانه‌ای که بتوان در رابطه با آن‌ها علیه دیگران ادعايی را مطرح کرد، مورد شناسايی قرار نداده است. بلکه شش نوع از اعمال نا عادلانه و غیر صحیح را در مورد دستیابی، افشا و استفاده از اسرار تجاری که باعث ضرر به صاحب آن می شود، احصا کرده است.

ضمانت اجرا نیز مجازات جزايی نيست، بلکه جبران خسارت مالي و پوزش عمومی با درج در جراید که یکی از روش‌های معمول در جبران خسارت در کشور ژاپن است، در قانون این کشور پیش بینی گشته است.

یکی از نقاط ضعف این قانون اين است که در آن، هیچ مقرره‌ي قانونی در حمایت از اسرار تجاری در طول دادخواهی و رسیدگی، پیش بینی نشده است. به طوری که براي ادعای سو استفاده از اسرار تجاری، یک تاجر مجبور است که این اسرار را افشا كند.

اما یکی از نقاط قوت قانون جدید ژاپن ایجاد مسئولیت برای اشخاص ثالث است. طبق این قانون اشخاص ثالثی که سری بودن اطلاعات تجاری را می دانسته و یا قصور و غفلت قابل توجهی در چنین عملی مرتکب شده اند، به واسطه افشای این اسرار دارای مسئولیت هستند. بنابراين، طبق این قانون مسئولیت اشخاص ثالث تنها در موارد علم واقعی یا قصور قابل توجه در علم به تملک غیر صحیح اسرار تجاری متصور است.

این قانون جدید  با تمام نقاط ضعف خود، قانونی است که به کشور ژاپن به عنوان یکی از کشورهای قدرتمند صنعتی و تجاری دنیا و همچنین همکاران تجاری این کشور، می تواند خدمات شایانی كند.

مبحث سوم – کشورهای در حال توسعه

الف ) برزیل

برزیل به عنوان یک کشور در حال توسعه اولین قانون مربوط به مالکیت معنوی را در سال 1996 به تصویب رسانده است. اسرار تجاری در این کشور تحت عنوان جلوگیری از رقابت ناعادلانه و به عنوان زیر مجموعه ای از این قانون، مورد تعریف و حمایت واقع شده است. بنابراين، هیچ قانون مخصوصی در این کشور براي حمایت از اسرار تجاری تدارک دیده نشده و موادی چند از قانون جلوگیری و ممانعت از رقابت نامشروع، به اسرار تجاری تخصیص داده شده است.

اسرار تجاری در این قانون به این نحو تعریف تعريف شده است: “هرگونه علم و آگاهی، اطلاعات یا منبع اطلاعات مفید در صنایع، تجارت یا خدماتی که مالک و دارنده آن صریحاً تمایل خود را در جهت حمایت از آن ابراز کرده باشد”.

قانونگذاران این کشور در تصویب این قانون از قانون متحدالشکل ایالات متحده آمریکا وام گرفته و الگو برداری نموده اند. طبق این قانون اطلاعات تجاری غیر سری و هرگونه اطلاعاتی که در حوزه عموم واقع شده است، نمی توانند به عنوان اسرار تجاری مورد حمایت واقع شوند و صاحب اسرار تجاری نیز باید اقدامات مؤثری را براي حفظ و حمایت از آن‌ها به عمل آورده باشد.

 از نکات بارز این قانون، پیش بینی جبران خسارت پولی و غیر پولی است. یعنی مالك اسرار تجاری می تواند علیه شخص یا اشخاصی که بدون مجوز از اسرار تجاری وی بهره برداری، استفاده و یا آن‌ها را افشا کرده اند، دعوای جزايی اقامه كند. خواه با اتکا به رابطه‌ي قراردادی و خواه رابطه‌ي استخدامی.

ب) چین

جمهوری خلق چین، قانون خود را در زمینه جلوگیری از رقابت نامشروع و اسرار تجاری، در اول دسامبر سال 1993 به تصویب رسانده است.

این اولین قانون چین در زمینه حمایت از اسرار تجاری است. واژه‌ی اسرار تجاری در این قانون به این نحو تعریف شده : هرگونه اطلاعات تکنیکی یا مدیریتی که برای عموم شناخته شده نبوده و دارای منافع اقتصادی و ارزش عملی نباشد. همچنین شخص ذینفع، اقدامات مقتضی را براي حفظ ماهیت سری این اطلاعات به کار بسته است.

در این زمینه ماده 10 این قانون اعمال زیر را ممنوع داشته است:

1)      به دست آوردن اسرار تجاری از طریق سرقت، اکراه، تهدید و ابزار غیر قانونی

2)       افشا، استفاده یا اجازه دادن به دیگران براي استفاده از اسرار تجاری شخص مالک به وسیله‌ي ابزار غیر قانونی

3 ) افشا، استفاده یا اجازه دادن به دیگران براي استفاده از اسرار تجاری در نقض یک قرارداد یا تمهیدات تدارک دیده شده توسط شخص مالک .

در قانون این کشور مسئولیت اشخاص ثالث نیز پیش بینی شده است. بنابراين، اشخاص ثالثی که اسرار تجاری را به دست می آورند، از آن‌ها استفاده می کنند و یا آن را افشا می‌كنند، در حالی که از سری بودن آن‌ها مطلع بوده و دارای مسئولیت و قابل تعقیب هستند. شخص متضرر می تواند براي جبران خسارت‌های وارد بر خود، در دادگاه خلق به اقامه‌ي دعوا بپردازد و چنانچه خسارت‌ها قابل محاسبه و تعیین نباشند، به میزان منافعی که شخص مسئول از افشاي اسرار کسب کرده است، خسارت مالی تعیین می گردد.

همچنین طبق این قانون، مجازاتهای بازدارنده نیز قابل اعمال هستند. قابل ذکر است که مرکز اداری و اجرايی صنایع و تجارت چین دارای این اختیار است که برای شخص نقض کننده‌ي اسرار، جبران خسارت مدنی را مقرر كند. (ماده 25 قانون مذکور)

از تصمیمات  این مرکز اداری می توان در نزد دادگاه شکایت برد.

ج) هند

هند یکی از کشورهای آسیایی مهم در امر سرمایه گذاری است، اما در خلال سال‌های 1977 تا 1991 و در پی تصویب قانون سرمایه گذاری خارجی، از آنجايی که لازمه‌ي سرمایه گذاری در این کشور افشاي اسرار تجاری بوده است، بسیاری از کشورهای صنعتی و شرکت‌های بزرگ تجاری از جمله کوکاکولا  و IBM  از سرمایه گذاری در این کشور خودداری كرده‌اند.

اما از سال 1991 این امر رو به بهبود گذاشته است. حقوق کشور هند یک حقوق کامن لا و برگرفته از حقوق انگلستان است که حمایت از اسرار تجاری و اطلاعات محرمانه را از سال 1991 با الگو برداری از قانون کشور انگلستان آغاز کرده است.

اسرار و اطلاعات مورد حمایت در این قانون عبارتند از : فرمول، راه‌کارهای تولید، تکنیک‌های تولید، طراحی، قیمت‌ها، لیست مشتریان، اطلاعات مدیریتی طرح‌ها و استراتژی‌های تجاری.

طبق  قانون این کشور جبران خسارات از کلیه طرق امکان‌پذیر خواهد بود.

هدف از جبران خسارت در این قانون بازگرداندن و عودت دارايی است که با نقض اسرار تجاری و اطلاعات محرمانه، از کیسه‌ي صاحب اسرار تجاری خارج شده است.

یکی از احکامی  که مشابه با حکم بازرسی بوده و طی اقامه یک دعوا قابل دسترسی است، حکم بازرسی و تحقیق از مقدمه چینی‌ها و ابزاری است که شخص خوانده در جهت سرقت تجاری به آن‌ها دست یافته است. کشور هند قانون مدون مدنی یا کیفری مربوط به حمایت از این اسرار را به تصویب نرسانده است و علت آن نیز همانطور که پيش از اين نيز ذكر شد، آن است که حقوق این کشور کامن لا است. بنابراين، حمایت از آن به صورت عرف و رویه در این کشور درآمده و اجرا می شود.

گفتار دوم – مقدمات موجود در موافقتنامه های بین المللی

مبحث اول – GATT :

به موازات حرکت سریع جهان به سمت بازار واحد جهانی، کشورهای صنعتی در سراسر دنیا متوجه اهمیت حمایت اسرار تجاری گشته اند. اغلب گفته می‌شود که : یک سر تجاری به محض آن که برای اولین بار به سرقت رود، برای همیشه به سرقت رفته است.

در واقع ارزش اسرار تجاری بر مبنای سری بودن آن است. بنابراين، اگر یک شرکت بزرگ تجاری نتواند از اسرار تجاری خود در کشورهای خارجی حمایت لازم را به عمل آورد، در آن کشور به تجارت نخواهد پرداخت.در نتيجه، بازار جهانی خواستار اجرای متحدالشکل و مؤثر حقوق اسرار تجاری است.

در این راستا موافقتنامه های بین المللی چندی، به تصویب کشورهای صنعتی دنیا رسیده است که یکی از این موافقتنامه ها GATT است. این موافقتنامه که به معنی موافقتنامه کلی راجع به تعرفه های گمرک و تجارت است، در 15 آوریل سال 1994 میلادی توسط مهم ترین کشورهای صنعتی دنیا و پس از نشست و موافقتنامه‌ي اروگوئه به تصویب رسیده است.

GATT  2  یکی از مهترین موافقتنامه هایی است که پیش زمینه‌ي خوبی براي انعقاد سایر موافقتنامه ها در این زمینه بوده است. یکی از اساسی ترین تأثیرات GATT آن است که موجبات تأسیس سازمان تجارت جهانی (WTO) 3 را فراهم آورد. و همچنین باعث انعقاد سایر موافقتنامه‌های مربوط به تجارت که مهمترین آن‌ها Tripsیا جنبه های تجاری مربوط به حقوق مالکیت معنوی است، گشته است.

در موافقتنامه‌ي گات، حمایت از اسرار تجاری تحت عنوان “اطلاعات محرمانه یا افشا نشده” پیش بینی شده است. این امر مبین اهمیت اسرار تجاری است که بخشی از گات به این امر تخصیص یافته است.

تحت گات، یک مکانیزم واحد و متحدالشکل براي حمایت بین المللی از اسرار تجاری تهیه و تدارک شده است. طبق این موافقتنامه، سه عنصر اساسی جهت اثبات اسرار تجاری باید وجود داشته باشند:

1)      این اسرار باید شامل اطلاعات ارزشمند تجاری باشند .

2)      در حوزه‌ي اطلاعات عمومی قرار نداشته باشند.

3)      تلاش‌های معقولی براي حفظ سری بودن آن صورت گرفته باشد.

همچنین طبق این موافقتنامه، مسئولیت برای اشخاص ثالثی که خود طرف قرارداد با مالک اسرار تجاری نبوده اند نیز، در نظر گرفته شده یعنی اشخاص ثالثی که سری بودن اسرار را می دانسته‌اند و یا در دانستن این مطلب، غفلت و قصور ورزیده اند، نیز در صورت افشا یا استفاده‌ي غیر مجاز از آن‌ها، مسئول و قابل تعقیب هستند.

بنابراين، به موجب موافقتنامه‌ي گات، اطلاعات سری باید در مقابله با استفاده بدون مجوز و رضایت مالک آن در صورتی که این استفاده مخالف با رویه های امانی تجاری باشد، مورد حمایت واقع شوند.

2- World Trade organization

رویه های جدیدتر موافقتنامه گات، یک مجموعه و هیئت حل اختلاف جهت رفع دعاوی بین المللی در زمینه‌ي نقض حقوق مربوط به اسرار تجاری ایجاد نموده است. یعنی گات یک هیئت حل اختلاف را ایجاد  کرده که به حل و فصل اختلافات  بین المللی در این زمینه می پردازد.

اهداف اصلی و اساسی موافقتنامه‌ي گات، تجارت آزاد و رقابت عادلانه است، اما لازمه‌ي دستیابی به این اهداف، حفظ حقوق صاحبان اسرار تجاری است که این موافقتنامه به این امر پرداخته است.

مبحث دوم- Trips

موافقتنامه‌يTrips  یا جنبه های تجاری مربوط به حقوق مالکیت معنوی به موجب ماده‌ي 39، اعضا خود را به حمایت از اطلاعات سری یا “اطلاعات سری مربوط به حکومت یا آژانس‌های حکومتی” از طریق اقدامات مؤثر، دعوت می‌كند. این اولین باری است که حمایت از اطلاعات سری به صراحت در یک موافقتنامه‌ي بین المللی به طور مفصل مورد تصریح  واقع شده است. حتی کنوانسیون پاریس نیز که جزو اولین موافقتنامه های مهم بین المللی در زمینه‌ي حمایت از اسرار تجاری است، نیز اسرار تجاری را تحت عنوان رقابت نامشروع و ناعادلانه مورد حمایت قرارداده است و ماده‌ي 10 کنوانسیون از اسرار تجاری در مقابل رقابت ناعادلانه و نامشروع حمایت به عمل می آورد.

اما به هرحال اقدامات و تدارکات مربوطه و استفاده از ابزار لازم به دول عضو واگذار شده است.

پیشینه‌ي حمایت از اسرار محرمانه‌ي تجاری و ممنوعیت معاوضه و مبادله‌ي این اسرار بین رقبایی که دارای فعالیت های تجاری هستند، اغلب به حمایت از اختراعات، علايم تجاری، کپی رایت و طرح‌های صنعتی باز می گردد، اما در واقع این حمایت از اسرار تجاری است که برای فعالان تجاری در  درجه‌ي اول اهمیت قرار دارد.

به موجب موافقتنامه‌ي Trips یک رژیم قوی و واحد مالکیت معنوی ایجاد و خلق شده است و آن بخشی از سیستم تجاری چند جانبه‌ي WTO/GATT است که این امر را لازم می گرداند که Trips طبق رويه‌ي کلی و اهداف اصلیGATT  که تجارت آزاد و رقابت عادلانه است، عمل كند.

ماده 39 موافقتنامه Trips اسرار تجاری را واجد سه ویژگی می‌داند:

الف ) اسرار تجاری این‌گونه نامیده می شوند زیرا در بین عموم شناخته شده نبوده و توسط اشخاص دیگر قابل دسترس نيستند.

ب) این اسرار به دليل سري بودن، دارای ارزش تجاری هستند.

ج) موضوع اقدامات معقول به موجب شرایط و اوضاع و احوال خاص توسط شخصی که به طور قانوني این اطلاعات را تحت کنترل خود داشته و آن‌ها را سری نگاه داشته، قرار گرفته اند.

در این ماده منظور از نقض اسرار در حالتی که مخالف رویه های امانی تجاری باشد، اقداماتی از قبیل نقض قرارداد و نقض یک رابطه‌ي مبتنی بر اعتماد یا اکراه بر نقض آن‌ها و دستیابی به اطلاعات سری به وسیله‌ي اشخاص ثالثی است که یا سری بودن اطلاعات را می دانسته و یا در علم به سری بودن آن‌ها قصور ورزیده اند. از نظر ضمانت اجرايی نیز موافقتنامه‌ي Trips این امر را به دول عضو واگذار کرده است.

در این راستا تعدادی از کشورها قوانین خاصی را در این زمینه تدوین کرده اند که اغلب ضمانت اجراهای مندرج در قوانین آن‌ها، مدنی است، اما بسیاری از کشورها پس از پیوستن به Trips هنوز قوانین خاصی را تدوین نكرده‌اند و بر اساس حقوق قراردادها و شبه جرم به این دعاوی رسیدگی می‌كنند.

گفتار سوم- مقررات داخلی ایران

مبحث اول – مقررات جزايی :

یکی از اثرات سازنده‌ي مقررات بازدارنده جهت مجازات متجاوزان به حقوق مالکان معنوی، تشویق و ترغیب متفکران و دانشمندان به تفکر و خلاقیت است و اگر کشورهای در حال توسعه از برخی جنبه ها در صدد حمایت جامع  در این‌گونه موارد نباشد، حداقل با حمایت داخلی از صاحبان و مالکان معنوی می توانند پژوهشگران و محققان داخلی را تشویق كنند و این امر ملازمه‌اي با پیوستن به عهدنامه های بین المللی ندارد. در قوانین جزايی سابق،  فصل یازدهم قانون مجازات عمومی تحت عنوان “وسیله و تقلب در کسب و تجارت”، به منظور مجازات متجاوزان به  مالکیت معنوی اشخاص، موادی در نظر گرفته شده بود که موارد مختلف تجاوزات از قبیل استعمال علايم تجاری دیگر و همچنین تجاوز به حقوق صاحبان اختراع در ماده‌ي 249 قانون مذکور پیش بینی های لازم شده بوده و به موازات پیش‌بینی‌های جزايی در قانون مجازات عمومی، مقررات حقوقی نیز در قانون ثبت علايم و اختراعات مصوب 1/4/1310 برای سهولت در امر رسیدگی در نظر گرفته شده است.

اما مشخصاً در مورد حمایت از اسرار تجاری و اسرار مربوط به تجار ماده 125 قانون تعزیرات مقرر می دارد: “هرکس نظر به مقام امانت داری خود از اسرار راجع به اختراع یا طرز اجرای اختراعی مطلع شده و آن را به نحوی که مضر به مصالح عمومی باشد، افشا یا به طریق دیگری سو استفاده كند، به حبس از یک تا سه سال محکوم خواهد شد”.

جالب توجه اینکه حتی در ماده مذکور با اضافه شدن رکن  “مضر به مصالح عمومی” به بند ماده 249 قانون مجازات عمومی سابق، منظور وضع ماده از حمایت از صاحبان اختراع به حفظ حقوق عمومی مردم تغییر کرده است و این روند تا حذف مقررات جزايی مربوط به قسمت دسیسه و تقلب در “کسب و تجارت” در قانون تعزیرات مصوب 75 ادامه یافته و شاید با استناد به ماده 729 قانون ذكر شده‌ي اخیر که کلیه قوانین مغایر با این قانون را ملغی اعلام کرده است، بتوان در تعقیب متجاوزان به حقوق صاحبان علامت تجاری، طبق ماده 122 قانون تعزیرات سابق عمل كرد.

در حال حاضر، علاوه بر قوانین مذکور که از جنبه های حقوقی لازم الاجرا است، مقررات مندرج در کنوانسیون پاریس مصوب 1883 میلادی است که در اسفند ماه 1337 کشور ایران با تصویب قانون اجازه‌ي الحاق دولت ایران به اتحادیه عمومی بین المللی معروف به پاریس برای حمایت از مالکیت صنعتی و تجارتی و کشاورزی در 16 دسامبر 1959 به آن پیوسته است.

در ماده واحده مذکور، دولت وقت اجازه یافته به اتحادیه عمومی موصوف، با تمام تغییرات و اصلاحاتی که تا آن تاریخ به عمل آمده، ملحق شود. دربند 2 ماده 1 قرارداد پاریس و اصلاحات بعدی آن که در تاریخ 14 دسامبر 1900 در بروکسل و در دوم ژوئن 1911 در واشنگتن و در 6 نوامبر در لاهه و در دوم ژوئن 1946 در لندن صورت پذیرفته موضوع حمایت مالکیت صنعتی را شامل برگه‌هاي اختراع، نمونه‌های اشیاي مصرفی و طرح‌ها و مدل‌های صنعتی، علايم کارخانه یا بازرگانی و علايم مربوط به خدمات و نام بازرگانی و مشخصات مبدأ یا نام‌گذاری اصلی جنس و نیز جلوگیری از رقابت نامشروع  تعریف كرده است. آنچه که لازم به ذکر است، مکلف نمودن کشورهای عضو در جهت حمایت واقعی اتباع اتحادیه در مقابل رقابت نامشروع (رقابت مکارانه) است که بند 2 ماده 10 مکرر هر رقابتی را که بر خلاف معمول شرافتمندانه‌ی صنعت یا تجارت انجام گیرد، رقابت نامشروع تلقی نموده و به خصوص، هر عملی که به نحوی براي مؤسسه یا محصولات یا فعالیت صنعتی … یا تجارتی رقیب ایجاد اشتباه كند و همچنین اظهارات خلاف واقع در کار تجارت به نحوی که اعتبار مؤسسه یا محصولات فعالیت صنعتی یا تجاری را از بین برده و یا مشخصات یا اظهاراتی را که به کار بردن آن در بازرگانی موجب اشتباه عامه راجع به ماهیت، طرز ساخت، صفات، جنس، قابلیت استعمال و یا کمیت کالا گردد، از موارد خاص موضوع حمایت اعلام کرده است.

همچنین دربند 1 ماده 10، کشورهای ثالث عضو اتحادیه، مکلف به تأمین وسایل مراجعه‌ي قانونی مناسب برای جلوگیری مؤثر از کلیه اعمال مذکور، گردیده‌اند.

مبحث دوم – مواد موجود در  قانون تجارت الکترونیکی

با توجه به پیشرفت علم و تکنولوژی در عرصه های مختلف تجاری و نمايان شدن جنبه های جدیدی از روابط و معاملات تجاری، قانون‌گذاران کشورهای مختلف دنیا بر آن شده اند تا به موازات این پیشرفت ها، قوانین جدیدی را به تصویب رسانند.

چند سالی است که بحث جدیدی به نام تجارت الکترونیک در حیطه‌ي فناوری اطلاعات مطرح شده که به تبع، موضوعات جدیدی را پیش کشیده است. قانون گذار ما در رابطه با حمایت از اسرار تجاری، موادی از  قانون تجارت الکترونیکی مصوب بهمن 1382 را به این اسرار و حمایت از آن در محیط الکترونیکی تخصیص داده است.

در مبحث دوم از باب سوم این قانون به حمایت از اسرار تجاری تصریح شده است.ماده 65 این قانون به تعریف اسرار تجاری پرداخته است. طبق این ماده اسرار تجاری شامل اطلاعات، فرمول‌ها، الگوها، نرم افزارها، ابزار و روش‌ها، تألیف‌هاي منتشر نشده، روش‌های انجام تجارت و داد و ستد، فنون، نقشه‌ها، فراگردها، اطلاعات مالی، فهرست مشتریان، طرح‌ها ی تجاری و امثال این‌ها است که دارای خصوصیات زیر هستند:

1-        به طور مستقل دارای ارزش اقتصادی هستند.

2-        در دسترس عموم قرار ندارند.

3-        تلاش‌های معقولانه ای برای حفظ و حراست از آن‌ها انجام شده است.

همانطور که ملاحظه می‌شود، قانون‌گذار در تعریف اسرار تجاری، معیارها و استانداردهای بین‌المللی را رعایت کرده، اما در احصاي خصوصیات این نوع اسرار بهتر مي‌بود به موارد دیگری نیز که در پیش‌نویس این قانون به آن‌ها اشاره شده بود، تصریح می کرد. از جمله اینکه : به اندازه ی کافی محرمانه باشد یا سایر اشخاص در صورت تحصیل بتوانند نفع اقتصادی برند.

 همچنین ماده 64 این قانون به عنوان عنصر قانونی، به جرم بودن افشاي اسرار تجاری در محیط الکترونیکی پرداخته است. طبق این ماده :

  به منظور حمایت از رقابت‌های مشروع و عادلانه در بستر مبادلات الکترونیکی، تحصیل غیر قانونی اسرار تجاری و اقتصادی بنگاه‌ها و مؤسسات برای خود و یا افشای آن بری اشخاص ثالث در محیط الکترونیکی جرم محسوب شده و مرتکب به مجازات مقرر در این قانون محکوم خواهد شد.

ماده 75 این قانون، ضمانت اجرای تخلف از مقررات ماده‌ي فوق را شش ماه تا دو سال و نیم حبس و جزای نقدی معادل پنجاه میلیون ریال دانسته است.

طبق این ماده : متخلفان از ماده 64 این قانون و هر فردي كه در بستر مبادلات الکترونیکی به منظور رقابت، منفعت و یا ايجاد خسارت براي بنگاه‌های تجاری، صنعتی- اقتصادی و خدماتی با نقض حقوق قراردادهای استخدام مبتنی بر عدم افشای اسرار شغلی و یا دستیابی غیر مجاز، اسرار تجاری آنان را برای خود تحصیل نموده و یا برای اشخاص ثالث افشا كند، به حبس از شش ماه تا دو سال و نیم و جزای نقدی معادل پنجاه میلیون ریال محکوم خواهد شد.

تخصیص موادی چند از این قانون، به حمایت از اسرار تجاری، از نقاط قوت این قانون است.

اما نباید این نکته را از نظر دور داشت که قوه‌ي مقننه با تصریح بر حمایت از اسرار تجاری در بستر مبادلات الکترونیکی، این حمایت را به مبادلات الکترونیک محدود كرده است.

 البته به عنوان گام اول، چنین قانونی می تواند نقطه‌ي عطف مهمی در زمینه‌ي حمایت از اسرار تجاری در قانون ایران باشد، اما شایسته است که قانون‌گذاران به این نکته‌ي مهم در عرصه‌ي تجارت داخلی و بین المللی پرداخته و قانون مدون و مستقلی را به حمایت از این نوع مالکیت معنوی تخصیص دهند.

نتیجه گیری کلی:

 با حرکت‌های رو به جلو و پیشرفت‌های روز افزون در زمینه‌ي علم و تکنولوژی، اهمیت مالکیت معنوی هرچه بیشتر نمايان مي‌شود. این امرهم در تجارت داخلی و هم در تجارت بین المللی حايز اهمیت بوده و هیچ کشوری نمی تواند خود را بی نیاز از حمایت از این نوع از مالکیت معنوی بداند.

چرا که حقوق مربوط به مالکیت معنوی دارای تأثیرات ژرفی بر روی اقتصاد و ساختار تجاری کشورهای مختلف است، اما در حقوق مربوط به اسرار تجاری هر چند ملاحظات تجاری غالب است، اما در عمل فاکتورهای مهم دیگری نیز مطرح هستند و بدین سان باید بین رقابت های عمومی، منافع خصوصی، امنیت ملی و روابط بین المللی، تعادل برقرار شود.

بنابراين، هدف این حقوق باید ایجاد تعادل بین دادن پاداش به صاحب و مالک اسرار تجاری در جهت تشویق مالکیت معنوی و تشویق افشاي اختراعات، جهت سهیم نمودن عموم مردم در علوم و تکنولوژی و به دیگر سخن پاره کردن غل و زنجیرهای بی جهت و سبب بر آزادی مردم باشد، اما ایجاد این تعادل نکته‌ي مهمی است که باید مورد توجه متولیان قرار گیرد.

بنابراین بهتر است قانون گذاران چه در ایران و چه در کشورهای دیگر حمایت از اسرار تجاری را در دستور کار خود قرار دهند، چرا که اسرار تجاری یکی از فاکتورهای مهم در عرصه تجارت و ادامه رقابت تجاری است. البته در این زمینه کشورهای مختلف دنیا و به خصوص کشورهایی که دارای نظام حقوقی کامن لا هستند، دارای پیشرفت های چشمگیری بوده‌اند.

حتی برخی دیگر از کشورهای در حال توسعه نیز دارای قوانین مدونی در این زمینه هستند، اما متأسفانه در ایران حمایت از اسرار تجاری مورد استقبال و توجه قانون گذاران و حقوق‌دانان واقع شده است. البته در حقوق ایران به طور کلی مالکیت معنوی از حمایت چندانی برخوردار نیست. به عنوان مثال، اختراعات و علايم، دارای قوانین مدون و به روز نيستند و تا زمانی که حمایت همه جانبه از بخش‌های مهم مالکیت معنوی صورت نپذیرد، متأسفانه حمایت از اسرار تجاری همچنان مهجور باقی خواهد ماند، اما همانطور که در این تحقیق ملاحظه كردید، در سطح بین المللی اقدامات وسیع و گسترده ای در سطوح مختلف در حمایت از اسرار تجاری صورت پذیرفته و متولیان در کشور ایران باید اهمیت این موضوع را مطمح نظر قرار دهند و با حرکت‌های رو به جلو پیش رفته و در این امر می توانند از تجربیات حقوقی کشورهای مختلف، توشه برداری کنند.

منبع:همکاران‌سیستم

 

شبکه های اجتماعی

تجارت الکترونیک

وکیل جرایم فضای سایبری تهران

امتیاز دهی کسب و کارهای اینترنتی با توجه به بررسی نحوه تعاملات و چگونگی پاسخگویی صاحبان امتیاز کسب و کارهای اینترنتی در رسیدگی به شکایت‌های...

جاسوسی سایبری

نقض حریم خصوصی کودکان در Google play  آیا تا به حال متوجه شده‌اید که هرگاه در مورد محصولی که می‌خواهید خریداری کنید، صحبت کرده و...
bigtheme