0

آشنایی با مفاهیم فورس ماژور و هاردشیپ در قراردادها

بند فورس ماژور یا قوه قهریه در قرارداد

این روزها شرایط تحریم و مشکلات اقتصادی اجرای برخی از تعهدات قراردادی را با مشکل مواجه کرده است به نحوی که بسیاری از اشخاص قادر به ایفای تعهدات خود نیستند.

مفاهیم هاردشیپ و فورس ماژور استثنایی بر اصل لزوم وفای به عهد هستند. این شروط در شرایطی اعمال می شوند که در آن, امکان ایفای تعهدات قراردادی جبراً میسر نیست.

اصل لزوم قراردادها در همۀ نظامهای حقوقی پذیرفته شده است. این اصل از آثار اصل حاکمیت اراده است که براساس آن هیچ یک از طرفین نمی توانند از اجرای تعهدات قراردادی که برعهده گرفته اند خودداری نماید. همچنین هیچ یک از آنها نمی توانند بدون رضایت و موافقت دیگری، مفاد قرارداد را تغییر دهد. حتی قانونگذار یا دادرس نیز حق تعدیل قرارداد و تغییر مفاد آن را ندارند.

مفاهیم هاردشیپ و فورس ماژور استثنایی بر اصل لزوم وفای به عهد هستند. این شروط در موقعیت هایی اعمال می شوند که در آن شرایط موجود در زمان اجرای قرارداد، تغییر زیادی کرده است. به نحوی که در زمان انعقاد قرارداد بین طرفین شرایط این گونه نبوده و یا از آنچه که طرفین انتظار داشتند بسیار متفاوت بوده است. این موضوع در قراردادهای بین المللی بیشتر مشاهده می شود.

قاعده فورس ماژور برای شرایط بحرانی

با وجود وجوه تشابه میان فورس ماژور و هاردشیپ, تفاوت های قابل ملاحظه ای نیز میان آنها وجود دارد.

در بعضی مواقع حوادث غیرمنتظره و پیش بینی نشده باعث بر هم خوردن تعادل و توازن اقتصادی قرارداد می شود. به گونه ای که اجرای کامل مفاد قرارداد باعث سود بادآورده برای یک طرف و ورشکستگی طرف دیگر می شود. به عبارت دیگر اجرای تعهد با دشواری روبه رو می شود. به همین علت طرفین در چنین قراردادهایی ترجیح می دهند قبلاَ تکلیف این وضعیت را مشخص سازند. شرط هاردشیپ یا مذاکره مجدد از جمله اینگونه پیش بینی هاست.

فورس ماژور و هاردشیپ در قرارداد

اما گاهی در نتیجه بروز حادثه های ناگهانی و غیر قابل کنترل که قابل انتساب به متعهد نباشد، اجرای تعهد کاملاً غیرممکن می گردد. برای چنین اتفاقاتی شرط فورس ماژور پیش بینی می شود.

مفهوم هاردشیب یا مذاکره مجدد

هاردشیپ در اصطلاح حقوقی «شرطی است که براساس آن، در صورتی که شرایط اولیه قرارداد که مبنای توافق طرفین بوده است، دگرگون شود، به گونه ای که تعادل قراردادی دچار اختلال گردد، طرفین می توانند جهت تحمل پذیر شدن فشار نامتعارف ایجاد شده برای یکی از آنان، درخواست بازبینی در عقد را نمایند.»

اصولاً هر شخصی سعی می کند که تمامی شرایط قرارداد و همچنین نفع و زیان احتمالی آن را در نظر بگیرد و سپس مبادرت به انعقاد قرارداد نماید.

علیرغم تمامی پیش بینی ها، باز ممکن است در طول مدت اجرای قرارداد، اوضاع و احوال تغییر زیادی کند، به نحوی که اگر یکی از طرفین قرارداد از این وضعیت اطلاع می داشت از انعقاد قرارداد خودداری می کرد. بنابراین زیان دیده می تواند در صورت وقوع حوادث غیر قابل پیش بینی، طرف مقابل را به مذاکره مجدد دعوت کند. در غیر این صورت حق مراجعه به دادگاه را دارد.

معتقدان به هاردشیپ و سایر نظریات مشابه مدعی هستند که در صورت بوجود آمدن چنین وضعیتیمفهوم فورس ماژور در قراردادها, قوه قاهره, قوه قهریه می بایست شرایط قرارداد متعادل گردد یا اینکه زیان دیده بتواند قرارداد را فسخ کند. با این حال این شرط باید به گونه ای در قرارداد تنظیم شود که منجر به سؤاستفاده طرفین نشود.

شرایط تحقق هاردشیپ شامل موارد زیر است:

دگرگونی اساسی در اوضاع و احوال و تعهدات طرفین از مهمترین شرایط لازم جهت بازبینی قرارداد، دگرگونی اساسی در اوضاع و احوال و وضعیت تعهدات طرفین قرارداد می باشد.

اوضاع و احوال پس از وقوع حادثه باید به گونه ای باشد که تعادل اقتصادی قرارداد به شدت بر هم خورده باشد و اجرای عقد برای یکی از طرفین، با هزینه زیاد و غیرقابل تصور همراه باشد.

  • غیرقابل پیش بینی بودن وقوع حادثه : حادثه به وجود آمده باید درزمان انعقاد قرارداد غیرقابل پیش بینی باشد, درغیر این صورت «هاردشیپ» محقق نمی گردد.
  • غیرقابل کنترل بودن وقوع حادثه : حادثه بوجود آمده باید خارج از کنترل طرف زیان دیده باشد. در صورتی که طرف زیان دیده می­توانسته حادثه را کنترل کند، نمی­تواند به هاردشیپ استناد کند.
  • عدم مسئولیت زیان دیده : براساس این شرط طرف زیان دیده نباید مسئولیت خطر ناشی از حادثه بوجود آمده را برعهده گرفته باشد، در غیر این صورت نمی تواند به هاردشیپ استناد کند.

مفهوم فورس ماژور

قوه قاهره یا فورس ماژور عبارت است از واقعه غیرقابل پیش­ بینی که طرفین مداخله­ ای در بروز آن ندارند. مثل نیروهای طبیعی از قبیل سیل، زلزله، آتش سوزی، جنگ که موجب تعطیلی بانک­ها یا بازارها می­شود.

بنابراین برای تحقق فورس ماژور وجود عناصری ضروری اسـت. اولا حادثه ای رخ دهد که دارای سه شرط خارجی بودن، غیر قابل پیش بینی بودن، غیر قابل اجتناب بودن باشد. دوما این حادثه مانعی در اجرای تعهد برای متعهد ایجاد کند و اجرای آن را غیر ممکن کند.

مهم ترین اثری که برای فورس ماژور پذیرفته شده است، خاتمه یافتن قـرارداد و انحلال آن است. اما با این حال در رویه بین المللی در صورت وقوع فورس ماژور، قرارداد در طـول دوران فورس ماژور یا مدت زمان ویژه ای معلق می ماند. ولی در صورتی که فورس ماژور دائمی باشد و یا پس ازمدت زمان تعیین شده ادامه پیدا کند، طرفین حق خاتمه قرارداد را خواهند داشت. اما در صورتی که قبل از اتمام زمان تعیین شـده فـورس ماژور متوقـف شـود، قرارداد احیا می گردد.

مهم ترین و بارزترین تفاوت های میان این دو شرط عبارتند از:

هاردشیپ ناظر بر دشوار شدن اجرای تعهد و فورس ماژور ناظر بر غیرممکن شـدن اجرای تعهد است. شرایط فورس ماژور در قرارداد, قوه قاهره, قوه قهریهبه عبارت دیگر تغییر اوضاع و احوال در قرارداد دو اثر دارد. یا اجرای قرارداد را غیرممکن می سازد. یا ایـن که آن را دشوار و پرهزینه می کند. در حالت اول با فورس ماژور مواجه هستیم و در حالت دوم با وضعیت هاردشیپ.

هدف از شرط هاردشیپ، تغییر تعهدات قراردادی است. درحالی که هدف پیش بینی شرط فورس ماژور معافیت از اجرای تعهد قراردادی است. به عبارت دیگر طرفین می خواهند با پیش بینی هاردشیپ تعهدات قراردادی خود را با توجه به شرایط جدید تغییر یا تعدیل دهند. اما در وضعیت فورس ماژور به این علت که امکان اجرای قرارداد وجود ندارد، طرفین قصد معافیت از اجرای قرارداد را دارند.

تفاوت مهم دیگر، تفاوت در اثر این دو شرط است. اثر پیش بینی شرط هاردشـیپ، مذاکره مجدد طرفین و تعدیل شرایط و در نهایت استمرار رابطه قراردادی است. اما اثر فورس ماژور انحلال قرارداد و در مواردی معافیت از اجرای تعهد است. در واقع در وضعیت هاردشیپ به دلیل این که اجرای قرارداد غیرممکن نگردیده و صرفاً اجرای تعهد قراردادی دشوار و پرهزینه شده است، بهترین اثر پذیرش تعدیل قرارداد است.

این اثر با هدف هاردشیپ که عبارت است از منطبق کردن قرارداد با خواست جدید طرفین و سازگاری آن بـا واقعیات تجاری انطباق بیشتری دارد. تنها در مواردی که امکان تعدیل قرارداد وجود ندارد یا تعدیل قرارداد نیز منجر به جبران ضرر وارد شده نمی شود، قرارداد باید فسخ شود. اما در وضعیت فورس ماژور به دلیل غیرممکن شدن اجرای قرارداد، تنها انحلال قرارداد و در مواردی تعلیق آن موجه به نظر می رسد.

در واقع در مواردی که به علت فورس ماژور اجـرای قـرارداد به طور دائم غیر ممکن می شود، موجب انحلال قرارداد خواهد شد و هرگاه بروز حادثه که موجب عدم امکان اجرای تعهد شده، مـوقتی باشـد، فورس ماژور موجب تعلیق قرارداد است و تعدیل قرارداد از آثار این وضعیت به شمار نمی رود.

منبع:تابناک

آیا وقوع بیماری کرونا جزو مصادیق فورس ماژور در قراردادهای دولت است ؟

مدیر سایت سایبرلا
مدیر سایبرلا

مدیر سایت سایبرلا

سایبرلا حاوی انبوهی از مطالب آموزشی است. برای مطالعه مطالب و مقالات آموزشی اینجا را کلیک کنید مطالب آموزشی

مطالب زیر را حتما بخوانید:

چنانچه دیدگاهی حاوی کلمات توهین آمیز باشد, تایید نخواهد شد.

چنانچه دیدگاه شما جنبه تبلیغاتی داشته باشد تایید نخواهد شد.

چنانچه در دیدگاه خود از شماره تماس، ایمیل و آیدی تلگرام استفاده کرده باشید تایید نخواهد شد.

نظرات کاربران

    دیدگاهتان را بنویسید

    نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *

    هجده − دوازده =

    لینک کوتاه :
    Cart Item Removed. Undo
    • No products in the cart.

    عضویت در خبرنامه ویژه سایبرلا

    با عضویت در خبرنامه سایبرلا از آخرین قوانین و مقررات حوزه فضای مجازی آگاه شوید!